15 september t/m 28 oktober

Waarom?

In de geest van de tijd
waarin privacy
gewild en ongewild
onder druk staat
stellen wij onszelf
omringd door oud en nieuw werk
een keuze uit onze privécollectie
in een pandemonium van
happenings performances flashmobs ontmoetingen met gasten

hier zes weken dagelijks tentoon
niet alleen als kunstenaar
maar ook als mens
naast vervreemden willen wij ook verbinden
Vertrouwen, Discipline en Concentratie zullen leidraad en baken zijn

Hella en Freek de Jonge


Manifest

wij constateren dat

de manier waarop wij leven
onze zintuigen degenereert
dat de schittering van het begeerlijke
de luidruchtige aanprijzing van de waar
ons horen en zien doen vergaan
de stank voor lief doet nemen
en smakeloosheid onweerstaanbaar maakt
dat de afstomping zich onopgemerkt voltrekt
en dat door gebrek aan echt
alles kunst dreigt te worden

wij stellen ons samen tentoon
omdat we samen leven en samen werken
elkaar corrigeren en inspireren
in kijken, luisteren, voelen, proeven en ruiken
in de hoop u te ont-moeten

hella en freek


Mee op reis naar het Groninger Museum.

Een tentoonstelling met Freek de Jonge?
Nee, met Hella en Freek de Jonge.
Ja maar…
Niks ja maar. Het zijn kunstenaars.
Heeft het iets met de aardbevingen te maken?
Nee, maar die zullen er vast wel langskomen. In elk geval zullen Hella en Freek het museum flink opschudden.
Wat krijgen we straks te zien?
Goeie vraag. Dat weten wij zelf ook nog niet precies. In ieder geval kunst die ze zelf gemaakt hebben en kunst uit hun eigen collectie. Portretten van beroemde fotografen, decors, kostuums en zo ongeveer hun hele huisraad.
Komen ze zelf ook?
Jazeker. En ze komen niet alleen, ze blijven ook! Elke dag van tien tot vijf, als levend kunstwerk. Je kan zelfs met ze praten.
Hoe gaat het dan in z’n werk?
Geen idee. Maar spannend wordt het zeker!

Bovenstaande dialoog is niet helemaal verzonnen. Het zijn de vragen die we kregen toen we mensen over deze tentoonstelling vertelden. Eigenlijk klopt de term ‘tentoonstelling’ ook niet. Het Groninger Museum wordt podium, bioscoopzaal, forum, ontbijtcafé en nog veel meer.
De gesprekken die we voerden met Hella en Freek waren inspirerend en er is veel gelachen. Heel wat medewerkers van het museum en van Freek en Hella waren betrokken bij de voorbereidingen. Het ging dan bijvoorbeeld om de keuze van de tentoongestelde objecten, of om het podium dat de nooduitgang niet mag blokkeren. We praatten over interventies, performances en installaties. Elke dag werden oude plannen afgewezen en nieuwe gesmeed. Soms had je het gevoel dat de voorgesprekken al deel uitmaakten van de voorstelling.
Freek noemde het project een ‘real life exhibition’. Ik moest toen meteen aan ‘Sea Life’ denken, waar orka’s en dolfijnen het publiek vermaken met hun kunsten. Het verschil: dieren kun je temmen en dresseren, maar bij Hella en Freek zal dat echt niet lukken.

Het idee voor deze bijzondere samenwerking ontstond al in de periode dat Kees van Twist nog directeur was. Voor mij als ‘nieuwe Nederlander’ maakten Hella en Freek geen deel uit van mijn culturele bagage. Maar al integrerend heb ik kennis gemaakt met de ongelooflijk rijke cabarettraditie van dit land en de huidige performers. Humor is als literair genre misschien wel het allermoeilijkst om te vertalen. Komend uit een ander land mis je niet alleen de taal, maar ook het referentiekader dat erbij hoort. Ik voel me bevoorrecht dat ik het cabaret in twee landen vrij goed ken, maar tegelijkertijd is het zo jammer dat je het eigenlijk nooit echt goed uit kan leggen aan de mensen in het andere land.
In zijn essay ‘Über die allmähliche Verfertigung der Gedanken beim Reden’ (Over het gaandeweg tot stand komen van gedachten bij het spreken) legt de Duitse schrijver Heinrich von Kleist uit dat heel diep nadenken soms helemaal niet helpt om je gedachten te formuleren. Pas in een gesprek met een ander geef je uitdrukking aan je gedachten en krijgen ze betekenis en ordening. Schuilt daarin niet ook het geheim van de ongebreidelde fantasie en het virtuoze taalgebruik van Freek de Jonge? Hella ontwerpt namelijk niet alleen zijn decors en kostuums, maar is ook een permanent aanwezige en kritische dialoogpartner. Andersom geldt dit ook: Zou Freek niet ook invloed hebben op de boeken en documentaires die Hella heeft gemaakt?
Het zal geen toeval zijn dat ze – als ze iets gezamenlijks doen – het mozaïek als artistiek medium kiezen. De kleine steentjes vormen, nadat ze – in dialoog – naast elkaar zijn geplaatst, iets heel groots. Als kijker moet je afstand nemen om het goed te kunnen zien. Naast de beroemde trap van Alessandro Mendini is er in het Groninger Museum dus straks nog een tweede grote mozaïek te bewonderen, zij het tijdelijk: Water en vuur van Hella en Freek de Jonge. Het werk is het resultaat van de onuitputtelijke scheppingskracht van twee onafhankelijke geesten die elkaar hebben gevonden en ons meenemen op hun artistieke reis.

Die reis zal zes weken lang tot stilstand komen in het Groninger Museum, waar het overigens allesbehalve stil zal zijn. Toeristen en studenten, Groningers en Zeeuwen, conservatoren en suppoosten, bekende en onbekende Nederlanders zullen de revue passeren. Elke dag, elk uur gebeurt er iets nieuws en anders dan bij ‘normale’ tentoonstellingen loop je dus grote kans om iets te missen: die ene performance ‘s ochtends, het gedicht van de dag, een gesprek met deze of gene, een optreden van zangers, muzikanten of activisten. Hella en Freek vormen bij dat alles het niet altijd rustige oog van een wervelstorm. Wordt dit de interactieve, participatieve tentoonstelling waar veel musea al zo lang naar snakken?
Theatervoorstellingen en tentoonstellingen zijn vluchtig. Wat blijft zijn een paar herinneringen, een gevoel, een foto, een programmaboekje of een catalogus. Daarom is het ook zo bijzonder dat deze tentoonstelling heel concrete gevolgen zal hebben. De titel van Freeks nieuwe theaterprogramma staat al vast: ‘De suppoost’. Hij wil zijn ervaringen in het museum in den lande delen maar we weten nu nog niet welke dat zullen zijn. Eén ding weet ik zeker: Hella en Freek zullen elke dag weer heel veel nieuw materiaal tegenkomen.

Wij danken onze bruikleengevers, de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam en de Rabobank, voor hun vrijgevigheid en hun flexibiliteit. Bij het transport van het grote mozaïek kregen we welkome ondersteuning van het Agora Theater in Lelystad.
Veel trouwe medewerkers van Hella en Freek hebben meegewerkt aan dit project. Een hartelijke dank daarom aan Peter de Bruin, Tom Telman en Paul Roos.
Henk Kuipers van De Oosterpoort/De Stadsschouwburg in Groningen was verantwoordelijk voor de programmering buiten het museum. Zijn kennis van de cabarethistorie was van onschatbare waarde.
Rechtstreeks betrokken vanuit het museumteam waren: Cor Boersma, Annetje de Boo, Willemien Bouwers, Ademiek Gerritsma, Frank Havinga, Saskia van Hijum, Jenny Kloostra, Steven Kolsteren, Arjan van der Leest, Klaas Reitsma, Davide Sferrazza, Geert Slagter, Karina Smrkovsky, Jitty Terpstra, Sifra Thuss, Peter Zwarts.
Ik wil alle genoemde personen heel hartelijk danken voor hun onvermoeibare inzet.
De financiële steun van leden van de Groninger Museum Salon en de Roje Hel bv heeft dit project mede mogelijk gemaakt.
En dan last but not least: Hella en Freek. Wat een energie, wat een creativiteit stralen ze uit! Heel, heel hartelijk dank dat jullie ons en onze bezoekers deel laten hebben aan dit avontuur en jullie volle leven. Laat de voorstelling beginnen!

Andreas Blühm Directeur Groninger Museum, augustus 2018